eu http://www.zientzia.net Zientzia eta teknologiaren ataria http://www.zientzia.net/irudiak/zientzianet-3.gif http://www.zientzia.net http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15266 Orain arteko neurketa zehatzenak egin dituzte, eta protoia uste baino % 4 txikiagoa da Max Planck Institutuko fisikari batzuek inoiz baino zehaztasun handiagoarekin neurtu dute protoiaren tamaina. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15292 Biologiak irakasten du zelulak direla biziaren oinarrizko unitatea. Gizakia bera zelulaz eginda dago; gizakiaren organo guztiak daude zelulaz eginda. Baina zelula guztiak ez dira berdinak. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15265 Laser-pultsuak hodeiak ereiteko erabil litezke Aire hezean potentzia handiko laser-izpiak igorrita (5 x 1012 wattekoak), ur-tantak eratzea eragin daiteke, Berlingo, Alemaniako, Suediako eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15267 Mekaren inguruko lurraldeetan, duela 29 milioi urteko primate baten fosila aurkitu dute. Espezieari Saadanius hijazensis izen zientifikoa eman diote. Fosila garezur baten zatia da, eta, Michigango ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15268 Estatu Batuetako RHIC azeleragailuan hiperoi baten antipartikula bat sortu dute Brookhaven laborategiko fisikari batzuek: antihipertritoi bat. Ez da lehen aldia fisikariek antimateria sortzen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15269 Mikorrizak eratzea eta arroz-landareen hazkuntza bost aldiz handitzea lortu dute Ikertzaileen esku-hartze txiki baten laguntzaz, Suitzako Lausanne Unibertsitateko ikertzaile-talde batek lortu du ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15270 Ikerketan parte hartu du Leioako campuseko Biofisika Unitateak GIBaren aurrean zelulak babesteko modu erabat berria garatu dute Biofisika Unitateko zuzendari Felix Goñik gidatutako ikerketa batean. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15271 Europako astronomo-talde batek orain arte ezagutzen diren izarrik masiboenak hauteman berri ditu. Horietako batek, sortu zenean Eguzkiarena baino 320 aldiz masa handiagoa zuela jakinarazi du. Eta, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15272 Itxuraz bizi-ziklo osoa oxigenorik gabeko inguruneetan ematen duten hiru animalia-espezie aurkitu dituzte Italiako Marche Unibertsitate Politeknikoko ikertzaile batzuek. Mediterraneo itsasoko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15273 Uloborus walckenaerius armiarmaren sarea eredu hartuta, ehun sintetiko berria egin dute Txinako Zientzia Akademiako zientzialari batzuek. Amaraunaren ezaugarri interesgarriena da nola jokatzen duen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15274 Ohiko sakabanatzaileen egokitasuna zalantzan jarri arren, ez dute produktu hoberik aurkitu Apirirlaren 21ean Mexikoko golkoan lehertu eta hondoratu zen Deepwater Horizon plataformak eragindako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15275 Espainian X izpiak erabiltzen dituzten gailuen erradiazioa neurtzeko eta kalibratzeko eredu gisa erabiliko den tresna bat diseinatu eta garatu du Tekniker-IK4k Energia, Ingurumen eta Teknologia ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15276 Itsasoko fitoplankton-kantitatea urtean % 1 inguru jaisten dela jakinarazi berri du Kanadako Dalhousie Unibertsitateko ikertzaile-talde batek. Itsasoko elika-katearen oinarria da fitoplanktona, eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15277 Gaur egun, partikulen fisikak duen helburu nagusia Higgs bosoia detektatzea da. Eredu estandarraren teoriak dio existitu behar duela, baina praktikan ez du inork ikusi. Orain, Estatu Batuetako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15287 Gailu mugikor berriek (batez ere smartphone eta tablet-ek) nabigatzeko era berriak ekarri dituzte. Baina gailu-mota bakoitzak bere erara inplementatzen ditu aukerok, gailu-mota horretan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15290 "Ez galdu denbora latitudearekin eta longitudearekin". Aholku hori entzuna da GPS gailuen erabiltzaileen artean. Latitudea eta longitudea lurrazaleko puntu bat zehazteko metodo klasiko bat da, eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15291 Poloniako Lwów hiriko Weigl Institutuan eztabaida sutsuan ari ziren hainbat unibertsitateko irakasle. Matematikaz ari ziren. Izan ere, talde hartan matematikariak ziren gehienak. Eta zenbakien ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15278 AZTI-Tecnaliak doitasun handiko kartografiak egin ditu AZTI-Tecnaliak Donostia eta Bilbo aldeko itsas hondoen doitasun handiko kartografia aurkeztu du. Kartografia horrek inoiz baino zehaztasun ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15288 Mendebaldeko gizarteetan gero eta ugariagoa da nerbio-anorexia gaixotasuna. Hainbat tratamendu proposatu diren arren, batek ere ez du erabateko eraginkortasunik erakutsi gaur egun arte. Arazo hori ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15286 Plazeboen erabilerak zalantza etiko handiak sortzen ditu mediku-kontsultetan zein ikerketa klinikoan. Duela bi urte, galdeketa bat egin zuten Estatu Batuetan, jakiteko medikuek plazeboak agintzen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15285 Robert T. Carroll filosofia-irakasleak artikulu batean dio pertsona askok "atsekabea sentitzen" dutela jakiten dutenean sendatu dituen ustezko botika plazeboa besterik ez dela. "Arazo guztia ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15284 Osagai aktiborik gabeko tratamenduak eragin terapeutikoa izatera irits daitezke. II. Mundu Gerra. Zaurituak gero eta gehiago ziren, baina, morfina, gero eta urriagoa bataila-eremuetako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15283 Azken urteotan, lortu da --nolabait-- astronautek Lurrean jaten den menuaren antzekoa jan ahal izatea. Baina gauza jakina da haien jakiek ezaugarri jakin batzuk izan behar dituztela, are gehiago ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15282 Kosmologiaren izen handietako bat da Silk; haren lanari esker ulertzen dugu nola eboluzionatu zuen unibertsoak izarrak eta galaxiak sortzeko kondizioak izan arte. Silkek 30 urtez egin zuen lan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15281 "Mendia itsasoan", horrela deskribatu zuen Ratzel geografo alemaniarrak Italiako bigarren uharterik handiena. Sardiniari buruz ari zen. Mendiaren eta itsasoaren arteko ezkontza horren ondorioz, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15280 Alboko esklerosi amiotrofikoari (ELA) eta antzeko neuroendekapenezko gaixotasunei buruzko ezagutza handitzeko bide bat ireki du CIC bioGUNEko ikerketa berri batek. Hain zuzen, lehen aldiz ebatzi da ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15279 Tecnaliako Eraikuntza Unitateak zementu-belaunaldi berritzaile bat garatu du: zentral termikoetako hondakin solidoak baliatuko ditu, eta, hala, ez da kareharria kiskali beharrik izango. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15289 Aspaldi baten, artean gazte eta berde, eta bai Biologian lizentziatu berria nintzela, euskarazko teknolektoa lantzeari ekin nion gogotsu. Esan nahi dut ikasketa guzti-guztiak erdaraz egin eta gero ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15264 Norberaren idazkerak hitzak baino harago doazen irakurketak izan ditzake. Analisi grafologikoek idazlearen nortasunaren berri ematen dutela, adibidez, jakina da. Albiste berria da, ordea, kaligrafia Parkinsonen gaixotasuna hautemateko tresna ere izan litekeela. Teknologia berriekin uztartuta, diagnostiko “goiztiarra” egitea ahalbidetuko lukeela diote hainbat herrialdetako ikertzaileek. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15263 “Jaten eta edaten duguna gara”. Eta, AEBko ikertzaile-talde batek egiaztatu duenez, hori guztia erregistratuta gelditzen da norberaren ilean. Pertsona baten ilearen konposizio kimikoa aztertuta, besteak beste, haren mugimendu geografikoen berri izan daitekeela dio taldeak. Dirudienez, hain zuzen, herrialde jakin bateko edariaren arrastoak ilean aurkitu daitezke. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15262 Zerbait egingo dugula esateak ez du esan nahi benetan egingo dugunik. Eta, batzuetan, norberak pentsatu eta adierazi dezakeena baino “fidagarriagoak” omen dira zenbait irudi. Erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza funtzionalak garunaren jarduerari buruzko informazio baliotsua ematen du. Dirudienez, pertsona baten portaera aurresaten lagun dezake, eta subjektuak berak baino akats gutxiago egiten ei ditu alde horretatik. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15258 Jakina da robotak diseinatzeko eta egiteko teknikak etengabe ari direla garatzen. Eta, oraingoan, robotikan “oinarrizkoa eta garrantzitsua” izan litekeen beste urrats bat eman nahian dabilela jakinarazi du AEBko ikertzaile-talde batek. Modu eraginkor batean ibili eta korrika egiteko gai den robota sortzea eta prozesu horretan ahalik eta energia gutxien xahutzea da xede nagusia. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15252 Etorkizun batean, badirudi itsu izatea edo ikusmen txarra izatea ez dela auto bat gidatzeko oztopo izango. Orain arte askorentzat amets huts bat zen hori errealitate bihurtzeko erronkari tinko heldu diote, besteak beste, AEBko hainbat ikertzailek. Aurreikuspenak beteko balira, baliteke itsuek modu independientean gidatu ahal izango luketen lehenbiziko ibilgailua datorren urterako prest izatea. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15253 Berriki, Europako Espazio Agentziaren (ESA) Columbus moduluak “COLAIS” izeneko esperimentu berri bati eman dio hasiera. Nazioarteko Espazio Estazioak (ISS) Lurraren inguruan orbitatzen jarraitzen duen bitartean espaziotik mundu osoko itsasontzien trafikoari segimendua egiteko erronkari ere heldu dio oraingoan. Lortutako lehenbiziko emaitzekin pozarren agertu dira sustatzaileak. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15251 GIBaren aurrean zelulak babesteko modu erabat berria garatu dute Biofisika Unitateko zuzendari Felix Goñik gidatutako ikerketa batean. Haien hitzetan, zelulei koraza bat janztea lortu dute.Hain zuzen ere, GIBak zeluletara sartzeko erabiltzen duen estrategia oztopatzean oinarritu dira ikertzaileak. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15248 Bazenekien etxeko ordenagailua zientziaren zerbitzura jartzeko aukera duzula? Bada, nahi duen orok, internetera konektatze hutsarekin, minbiziaren aurkako botikak bilatu, energia-iturri berriak aztertu edo etorkizuneko disko gogorren oinarriak ezartzen lagundu dezake. Nola? PCen kalkulu-gaitasuna “maileguan” utzita, ikerketa-prozesuak arintze aldera. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15244 Zientzialariek urteak daramatzate aireko trafikoak prezipitazioetan izan ditzakeen eraginak aztertzen; kontuak zalantza eta espekulazio ugari sortu ditu, gainera. Alde horretatik, ikerketa berri baten datuak argigarriak izan litezke. Hegazkinek kondizio zehatz batzuetan hegan egitean euria edo elurra eragin dezaketela egiaztatu dute. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15245 Britainia Handian haurren osasunaz arduratzen den erakunde batek emaitza harrigarri bat eman du argitara: haurren gizentasuna ez da kirol edo ariketa fisikoaren gabeziaren ondorio. Egiaztatu dute erlazioa alderantzizkoa dela; hau da, haur gizenek ez dute ariketa fisikorik egiten, gizenak daudelako. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15241 Hitz egiten ikasi ez badute ere bederatzi hilabete baino ez dituzten haurtxoek “kalkuluak egiteko” gaitasuna badutela egiaztatu du ikerketa berri batek. Kopuru, espazio eta denboraren inguruko informazioa antolatu egiten dute nonbait haiek ere, orain arte uste zena baino goizago, eta modu konplexuago batean, gainera. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15235 Turkanako arroa (Kenya) sabana berotsua izan da azken lau milioi urteotan gutxienez; lehenbiziko hominidoek zonalde hartan eboluzionatu zuten denbora-tartean ere bai, beraz. Ikerketa berri baten ondorio nagusienetako bat da hori. Datuak zerikusi zuzena izan lezake, zientzialarien iritziz, gizakiok zutik ibiltzeko, gorputzeko ile gehiena galtzeko eta izerdi egiteko gaitasuna garatu izanarekin. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15236 Ezaguna dugu guztiok “diruak ez dakar benetako zoriontasuna” delako esamoldea. Oraintsu, baina, zientzialariek lehenbizikoz egiaztatu ahal izan omen dute egia dela hitz horien atzean dagoena. Belgikako ikertzaile-talde baten esanean, gainera, diruan pentsatze hutsak bizitzako asebetetze-maila gutxitu dezake. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15238 Eurobarometro erakundeak egin duen azken inkestaren arabera, europarrei gehiago intersatzen zaie zientzia kirola bainao. Hori hala izatera, telebistak eta prentsa tradizionala oker leudeke, haien edukien ehuneko txikia hartzen baitute zientziari eta teknologiari buruzko albisteek. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15211 Txinako Nekazaritza Zientzien Akademiako ikertzaileek jakinarazi dutenez, kotoi transgenikoa landatzeak lehen kontrolpean zeuden intsektuak ugaritzea eta izurri bilakatzea ekarri du. Science ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15219 Mikrouhinen filtroak diseinatzeko metodo berri bat proposatu du NUPeko Israel Arnedo Gil telekomunikazio-ingeniariak bere doktore-tesian. Filtro horien bidez, 1 GHz eta 300 GHz arteko maiztasunetan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15218 Autismoari buruzko ikerketa genetiko handienaren emaitzak aurkeztu dituzte, eta ispilu-neuronetan oinarritutako hipotesia ezeztatu dute Autismoaren Genoma Proiektuak sindrome horrekin erlazionatutako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15217 Zakur txikiak Ekialde Ertainean sortu zirela ondorioztatu du Kalifornia Unibertsitateko genetikari-talde batek, zakur handiak eta txikiak bereizten dituen genearen jarraipena eginda. Ikusi dutenez, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15227 "Gure zientziak ezin badu judurik gabe aurrera egin, hurrengo urteetan ez dugu zientziarik egingo". Hau da Max Planck fisikariak Hitlerrengandik jaso zuen erantzuna, juduak administraziotik ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15216 Cerro Armazonesen eraikiko da munduko teleskopio optikorik handiena; E-ELT (European Extra Large Telescope), alegia. Armazones 3.060 metroko mendia da, eta Txileko Atacama basamortuan dago ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15215 Reading Unibertsitateko adimen zibernetikoaren ikertzailea da Mark Gasson, eta, duela gutxitik, birus informatiko batek infektatutako lehen pertsona ere bada, berak jakinarazi duenez. Hain zuzen, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15214 Kriptografia kuantikoa hackeatzea lortu dute lehen aldiz Torontoko ikertzaile batzuek diote metodo bat garatu dutela dagoen kriptografia seguruena gainditzeko (hackeatzeko): kriptografia kuantikoa. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15212 5,7 segundoan, orduko 0tik 100 kilometrora igotzen du abiadura Potentzia handiko ibilgailu elektriko azkar bat aurkeztu du Tecnalia Korporazio Teknologikoak. Dynacar du izena autoak, eta orduko 140 ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15210 Martin Gardner idazle estatubatuarra maiatzaren 22an hil zen, Oklahoman, 95 urte zituela. Gaixotasun labur baten ondoren zendu zen. Gardner zientziaren dibulgazioaren izen handietako bat izan da. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15220 Turkiako hego-mendebaldean, Menderes ibaiaren bailaran, elurrez estalia dirudien muino zuri-zuri bat dago: Pamukkale, Kotoizko Gaztelua (turkieraz). Gaztelu zuri honek 160 metroko altuera du, eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15213 Olibondoaren tuberkulosia eragiten duen bakterioaren genoma sekuentziatu dute Nafarroako Unibertsitate Publikoko, Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko (CBGP), Malagako Unibertsitateko, Wisconsin ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15222 Bisoi europarra (Mustela lutreola) Salburua hezeguneko protagonista bihurtu da, hura ikustea zaila bada ere. Iberiar katamotzarekin batera, Europan desagertzeko arrisku handiena duen haragijalea ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15223 Biodibertsitatearen aldean, kontzeptu ezezagunagoa eta urrunagoa da geodibertsitatea. Eta ez da harritzekoa: nahiko berria izateaz gain, pertsonoi errazagoa zaigu bizidunekin hunkitzea eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15224 Azken urteotan ikerkuntzarako azpiegiturak nabarmen hobetu dira gurean. Baina, bestalde, badirudi ikertzaile-karrera garatzeko eskakizunak gero eta gogorragoak direla. Nomadismoa eta oztopoak alde ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15226 Naturalak kaltetuta daudenean metalezkoak, zeramikazkoak edo plastikozkoak jar daitezke. Aldakako edo belauneko mina jasanezina denean eta min horrek bizimodua eta bizi-kalitatea aldrebesten ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15225 Webean erabiltzen diren estandarrak definitzen dituen erakundeak, W3C edo World Wide Web Consortium-ek, lan-ildo ugari ditu irekita webaren gidalerroak zehazteko; adibidez, aurreko beste artikulu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15228 Aho batez onartzen da zientzia eta teknologia jendarteratzeko beharra eta horretan komunikabideek duten ardura. Zer ematen dute telebista-kateek zientziari eta teknologiari buruz? Eta nola? ... http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15293 GOES-13 satelite geoestazionarioak abuztuaren 30ean lortutako irudi honetan, Atlantikoan aldi berean hautemandako hiru ekaitz ageri dira. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15259 Mapa hau Errusiak azkenaldian bizi dituen tenperatura-anomalien lekuko da. NASAk plazaratu du irudia, eta MODIS (Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer) izeneko tresna erabilita eskuratu diren datuak baliatuz lortu da. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15256 Bideoan agertzen den robotak Athlete du izena (All-Terrain Hex-Limbed Extra-Terrestrial Explorer), eta baliteke egunen batean Ilargian edo Marten egotea. Hain zuzen, NASAko Jet Propulsion Laboratory-k (JPL) sortutako prototipoetako bat da, astronautek esplorazioetan lagungarri izan dezaten. Aldez aurretik beste saiakuntza batzuk egin baziren ere, 2009an jaio zen Athlete. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15254 Orain arte espazio-ontzien bitartez lortutako asteroide eta kometa ororen irudiak agertzen dira goiko argazkian. Emily Lakdawalla planeta-zientzialariak egin du argazki-muntaketa, eta orotara lau kometa eta bederatzi asteroide bildu ditu bertan. Muntaketa egiteko, egileak haien guztien neurri errealak hartu ditu kontuan, eta horrek ahalbidetzen du bisualki bata bestearen artean dagoen aldea hautematea. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15250 Itsasoko fitoplankton-kantitatea urtean % 1 inguru jaisten dela jakinarazi berri du Kanadako Dalhousie Unibertsitateko ikertzaile-talde batek. Itsasoko elika-katearen oinarria da fitoplanktona, eta karbonoaren zikloan paper garrantzitsua du. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15249 Bi mapa meteorologikoren arteko paralelismoa agertzen duen irudia duzue goikoa. Ezkerrekoa Iberiar Penintsulari dagokio, eta, eskuinekoa, aldiz, Asiako mendebaldeko Anatolia penintsulari (Turkian). Lehen begiratuan, ordea, norbaitek pentsa lezake Kantauri itsasoari anaia bikiren bat aurkitu diotela. Kostalde bietan pilatutako hodeiek eragiten dute antzekotasuna hain nabarmena izatea. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15247 Europako astronomo-talde batek orain arte ezagutzen ziren izarrik masiboenak hauteman berri ditu. Horietako batek jaiotzetik Eguzkiarena baino 320 aldiz masa handiagoa duela jakinarazi du. Eta, alde horretatik, aurkikuntzak marka oro hautsi ditu, orain arte aurkitutako izarrik astunenek Eguzkiak baino 150 bider masa handiagoa baitzuten. Handiena ez ezik, distiratsuena ere bada izar hori; Eguzkia baino hamar milioi aldiz distiratsuagoa. Ezaugarri horiek dituztenei izar supererraldoi urdinak deritze. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15246 Nazioarteko geofisikari-talde batek mundu osoko diamanteen kokalekua aurreikusten lagundu dezakeen mapa bat sortu du. Era horretako lehenbiziko irudia da, eta, hori prestatzeko, kontuan hartu dira Lurraren azaleko prozesu geologikoak zein planetaren barnealde sakonean gertatzen diren dinamikak. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15243 Animazio honetan, 1945etik 1998ra bitartean munduan egindako leherketa eta saiakuntza nuklear guztiak bildu ditu Isao Hashimoto artista japoniarrak. 2.053 izan dira guztira, eta zifra bera adierazgarria bada ere, are deigarriagoa da horiek denak bata bestearen atzetik ikusi eta entzutea. http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=15242 ESA Europako Espazio Agentziaren Rosetta zunda Lutezia asteroidearen albotik pasatu da, eta haren gainazala kraterrez estalita dagoela egiaztatzen duten lehenbiziko irudiak lortu berri ditu. http://www.zientzia.net/dossierra.asp?Id=226&Dossier_kod=29&Orr=0 Tabako hitzak beste asko biltzen ditu bere baitan: plazera, mendekotasuna, minbizia, xarma, nikotina, zinema, multinazionalak, legeak, droga... http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=49 Oliver Sacks idazlearen The Man Who Mistook His Wife for a Hat liburua (El hombre que confundió a su mujer con un sombrero gaztelaniazko argitalpenean), klasiko bat da neurologiaren dibulgazioan, eta horregatik gomendatu digu Felix Zubia EHUko irakasleak. “Oso liburu interesgarria da buruko gaitzak ezagutu nahi dituen edozeinentzat. Istorio laburren bidez, oso adibide argiekin azaltzen ditu buruko gaixotasun ohikoenen sintomak, eta gaixoak nola bizi dituen. Adibidez, depresioa, asaldu obsesibo-konpultsiboa eta eskizofrenia. Bestelako berri asko eragiten dituzten gaixotasunak izanik, hona hemen zientziatik modu errazean hurbiltzeko modu bat. Liburua lau ataletan banatuta dago. Lehen atala gabeziei buruzkoa da, eta afoniak, afasiak, apraxiak eta beste antzeko arazo neurologikoak aurkezten dizkigu, bederatzi kasu errealen bitartez. Hain zuzen ere, lehenengo kasua liburuari izenburua ematen diona da. Musikari batek, P. jaunak, arazoak zituen ikusmena kontrolatzen duen garunaren gunearekin. Arazoak ez zuen eraginik garunaren beste inolako gunetan, eta, horregatik, ez zuen beste ahalmenik galdu, baina bai gauzak begiz identifikatzeko ahalmena. Halako batean, emaztea eta txapel bat nahasi zituen, adibidez. Liburuaren bigarren atalean, kontrako bost kasu aurkezten ditu Sacksek: gabeziak izan beharrean, gehiegizko ahalmenak garatzen dituzten pazienteen kasuak. Adibidez, sexu-grina handia sentitzen zuen laurogeita hamar urteko emakume baten kasua (House telesailean erabili izan den kasua). Sacksek esaten du neurologia klasikoak, Hughlings Jackson neurologoaren eskolak, ez zituela horrelako kasuak aintzat hartzen, eta horregatik ez zutela arreta handia jaso 1980ko hamarkadara arte, gutxi gorabehera. Hirugarren atala aztoraldien atala da. Ez dira kalte fisikoak eragiten dituzten arazo neurologikoak; arazoa da pazienteek errealak balira bezala bizitzen dituztela ametsak eta oroitzapenak. Azken atalean, pazienteen sinplekeriak aurkezten ditu Sacksek. Adibidez, ume batek bezala jokatzen duen hemeretzi urteko neska baten kasua; ezin du ikasi zapatak nola jantzi edo giltza bat nola erabili; aldiz, ez du kalterik agertzen beste hainbat ahalmenetan. Ibilbide profesional luze batean zehar tratatutako kasuen bitartez, Oliver Sacksek neurologia aurkezten digu, eta laguntzen digu ulertzen batzuetan arazo baten jatorria ez dela begi-bistakoa. Garunean pixka bat murgilduz gero, ezusteko ederrak aurkitzen dira. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=48 Oliver Sacks medikua eta Roald Hoffmann kimikaria lagun minak dira. Egun batean, Hoffmannek, 1981eko Kimikako Nobel saridunak, taula periodiko berezi bat oparitu zion Sacksi, elementu guztien argazkiak zituen taula bat. Eta, taularekin batera, metalezko barra oso astun bat bidali zion. Barra lurrera erori zen, eta lurraren kontra jotzean egin zuen soinuarengatik eta eskuan hartzean nabaritu zuenarengatik, Sacksek azkar ezagutu zuen metal hura: tungstenoa (Elhuyar anaiek wolframio deitu zioten metal hura bera). Metal hark haurtzaroko oroitzapenak astindu zizkion Sacksi, eta liburu bat idatzi zuen. Sacks, txikitan, metalen zalea zen, eta tungstenozko bonbillak egiten zituen osaba bat zuen. Osaba Tungsteno deitzen zioten. Hark irakatsi zizkion kimikaren sekretuak. Abiapuntu horretatik hasita, zientziarekin lotutako oroitzapenak kontatzen ditu Oliver Sacksek liburu honetan. Gainera, familiaren historia ere kontatzen digu. Londresen jaioa da, baina familia, jatorrian, Lituaniakoa du. Sei urte zituela hasi zen Bigarren Mundu Gerra, eta, judutarrak zirenez, beldurra sartu zitzaien. Oliver eta anaia bat umeen barnetegi batera eraman zituzten Ingalaterraren erdialdean, Londresko bonbardaketetatik urruti. Barnetegiko egonaldia amesgaiztoa izan zen; gosearen eta diziplinaren gunea zen. Oliver gaztearentzat zientzia eta jakin-mina izan ziren ihesbide psikologiko bakarrak. Gerra bukatu, eta barnetegi hartatik atera zuten. Baina bizia ez zen asko erraztu. Gerraren osteko garaiei aurre egin behar izan zien. Etxe inguruko botikan lortzen zituen produktuei esker, kimikarekiko zaletasunari eutsi zion Sacksek. Laborategi amateur bat egin zuen, eta esperimentu asko egin zituen. Kimika bertatik bertara ikasi zuen. Liburu honetan bildutako oroitzapenak gerra ondorengo urte batzuetaraino iristen dira. Oliver Sacks ez zen kimikari egin. Familiaren tradizioak bultzatuta, medikuntza ikasi zuen, eta neurologoa da. Eta idazlea. Hain zuzen ere, liburuengatik bihurtu da ospetsu medikuntzaren mundutik kanpo ere. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=47 Izenburua aldarrikapen bat da. Jesus Mosterín filosofoak oso gustuko ditu animaliak, eta liburu honetan antzematen zaio. Gizakia animalia da, gogoratzen digu, eta horretaz jabetu egin behar du. Biologiaren ikuspuntutik da animalia, bai eta jokabidearen ikuspuntutik ere. Hain zuzen ere, liburu hau, gizakiari buruzkoa izan gabe, gizakiaren animalia-senari buruzko gogoeta egiteko aproposa da. Egilearen hitzetan, liburua “zientzia, filosofia, dokumentazioa eta gogoeta etikoa biltzen dituen nahaste bat da”. Bi zati nagusi ditu. Lehenengoak animaliak goraipatzen ditu, eta bigarrenak, berriz, animalien aurkako krudeltasuna salatzen du. Lehenengoa zientziaz beteta dago, eta bigarrena filosofiaz. Eta bi zati horien bitartez, egileak dibulgazio-lana egiten du, eta, horrekin batera, animalien etikari buruzko iritzia ematen du. Lehen zatia biziaren sorreratik abiatzen du. Gero, animalien erreinua aurkezten du, bizidun-talde horren eboluzioa azalduta. Horretaz gain, nerbio-sistema, zentzumenak eta inguruari egokitzeko ahalmena aztertzen ditu. Eta mina eta heriotza. Azkenik, primateen nagusitasuna aztertzen du. Hortik aurrera, liburuaren bigarren zatian, Mosterínek animaliekin zerikusia duten alderdi etikoei buruz idazten du. Gizakiaren eta beste animalien arteko harremana (txakurren kasutik abiatuta aztertzen du), ikuspuntu antropozentrikoaren eragina, laborategiko animaliak, jateko hazten ditugun animaliak eta tortura animalietan hartzen ditu gaitzat. Azkenik, animalien eskubideei buruz hitz egiten du, eta gogoeta ekologiko zabal batekin bukatzen du liburua. Mosterínek idatziei ematen dien balio erantsia da zientzian jantzia dagoen filosofo baten ikuspuntua dela, eta pentsamendu oso argia duen idazlea dela. Animalien gaiaz gain, idazle honek asko idatzi du filosofiari buruz, pentsamenduaren historia ere tratatu du, baita zientziaren eta matematikaren axioma-multzoari buruz ere. Azken argitalpenetan, animalien gaiaz ere idatzi du kulturari buruzko liburu batean. <em>¡Vivan los animales!</em> Jesus Mosterínen liburuetako bat besterik ez da, baina haren pentsamenduaren eredutzat hartzeko modukoa. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=46 Eboluzioan interesa duen edozeinentzat da interesgarria liburua. Datu deigarri batetik abiatzen da: uharteetan askoz espezie gehiago desagertzen da beste tokietan baino. Quammenek hainbat uharte eta artxipelagoren kasuak aztertzen ditu, eta saiatzen da lurraldearen azaleraren eta espezie-kopuruaren arteko erlazio bat bilatzen. Analisian, gizakiaren eskuak ere garrantzi handia du. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=45 Zeruari begiratze hutsarekin, nabigatzaileek jakin dezakete non dauden iparra eta hegoa, eta non ekialdea eta mendebaldea. Are gehiago, zeruari tresna sinple baten laguntzaz begiratuta, nabigatzaileek jakin dezakete oso iparraldera edo hegoaldera dauden, latitudea alegia. Baina ezinezkoa da gauza bera egitea ekialdearekin eta mendebaldearekin; zeruak ez du ematen informaziorik posizio baten longitudeari antzemateko. Eta beste metodorik ez da izan duela gutxi arte. Nabigazioak indar handia hartu zuen Amerikaren kolonizazioa hasi zenetik, XV. eta XVI. mendeetatik aurrera batez ere. Agintariek diru eta baliabide asko jarri zuten longitudea zehazteko metodo bat bilatzeko, eta sari oparoak eskaini zituzten lorpen zientifiko hori saritzeko. Askoren ustez, zientziaren erronkarik handiena izan zen hirurehun urtez. Soluzioa XVIII. mendean etorri zen. Longitudea kalkula zitekeen, zeruari begiratu beharrean, itsasontzian bi erloju eramanda: bata itsasontziaren posizioaren ordua ematen duena eta bestea longitude ezagun bateko ordua ematen duena. Metodoa ezagutzeaz gain, itsasontzian ondo funtzionatzeko moduko erlojuak egitearen erronka gainditu behar izan zuten. Dava Sobel idazle estatubatuarraren liburu honek John Harrisonen historia kontatzen du, munduari longitudea neurtzeko aukera eman zion erlojugilearena, hain zuzen ere. Dava Sobelen libururik ezaguna da Longitude. Arazoaren jatorri historikoa azaltzen du, soluzioa bilatzeko egin ziren ahaleginak, proposatutako soluzio harrigarriak eta, azkenik, Harrisonen erlojuen historia bera. Gakoa zen sakelako erloju zehatz bat egitea, ez sakelan sartzen zelako, baizik eta pendulurik erabiltzen ez zuelako. Izan ere, itsasoak eragindako kulunkengatik, penduluak ez du maiztasun erregularrik eramaten, eta ez du balio segundoak zehazteko. Guztira, bost erloju egin zituen Harrisonek (denak daude Londresen, Greenwicheko Behatokian). Lan horrengatik, ehun mila libera esterlinako saria jaso zuen; hala ere, Sobelek kontatzen du zenbat kostatu zitzaien saria emateko erabakia hartzea. Nabigazioari buruzko istorio bat da, eta, aldi berean, erlojugintzari buruzkoa; azken finean, erronka zientifiko handi baten historia da, xehetasun guztiekin eta oso modu erakargarrian kontatuta. Egilea, Dava Sobel, zientzia-kazetaria izan da urte askoan New York Times egunkarian, eta zientzia-aldizkari askotarako artikuluak idatzi ditu.