eu http://www.zientzia.net Zientzia eta teknologiaren ataria http://www.zientzia.net/irudiak/zientzianet-3.gif http://www.zientzia.net http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13776 Ozeano Barearen iparraldera iristen diren hondakinek amaigabeko espiral batean bukatzen dute, ez aurrera eta ez atzera, halabeharrez. Izan ere, itsaslaster zirkular bat dago han, erlojuaren orratzen noranzko berean biratzen dena. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13740 Tokioko Unibertsitatean egindako azterketa baten arabera, pauma arrek galdu egin dute emeak isatsaren bidez erakartzeko gaitasuna. Pauma arren isatsa haien gorputza baino luzeagoa da, eta neurriz ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13750 Nafarroako Unibertsitateko ikertzaile-talde batek Brucella bakterioa detektatzeko eta karakterizatzeko produktu berri bat merkaturatu du. Bakterio horrek sortzen du bruzelosia edo maltako sukarra. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13749 Orain arte, ez da modurik izan ikusteko zer itxura hartzen duten eremu magnetikoek solido baten barruan. Solidoaren azalera mugatzen ziren erabiltzen zituzten teknika guztiak. Orain, neutroi-sortak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13748 Koloniako Unibertsitateko zientzialari-talde batek deskubritu duenez, Saturnok ez ezik, haren Rhea sateliteak ere eraztunak ditu. Cassini zundak egindako behaketak aztertuta iritsi ziren ondorio ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13747 Landareak estres baten eraginpean daudenean, defentsa-mekanismoak jartzen dituzte askotan martxan, eta, babesteko, konposatu kimikoen ekoizpena handitzen dute, besteak beste. Konposatu horietako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13746 John Griggs Thompson estatubatuarrak eta Jacques Tits belgikarrak jasoko dute aurtengo Abel saria, urtero ematen den matematikako saririk garrantzitsuena. Bien lanek lagundu dute taldeen teoria ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13745 Nanoteknologiaren helburu garrantzitsuenetako bat da eskala nanometrikoan garraiatzeko gai diren tresnak erabiltzea. Bartzelonako Mikroelektronikako Zentro Nazionaleko ikertzaile batzuek lortu dute, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13744 Esofagoko azaleko tumoreak erresekzio bidezko endoskopiaren laguntzaz tratatuz gero, litekeena da digestio-hodiaren zati hori erauzi beharrik ez izatea. Teknika hori duela hiru urtez geroztik ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13743 Astronomiazale batek ateratako argazki honetan, bi gauza ikus ditzakegu: NGC 5097 galaxia eta, haren inguruan, espiral edo arrasto lausoago bat. Bada, arrasto lauso hori orain dela 5.000 milioi urte ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13751 Aminoazido baten antzeko itxura duen molekula bat, amino azetonitriloa, aurkitu du Irrati-astronomiarako Max Planck Institutuko ikertzaileek zuzendutako talde batek. Esne Bidearen erdian identifikatu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13741 Marteko ipar-poloan gertatu ziren izotz-jausi edo material-erorketa batzuk jaso zituen NASAren Mars Reconnaisance Orbiter sateliteak otsailaren 19an. Zazpiehun metrotik gorako amildegi batetik ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13739 Ipar Amerikan giza presentziaren aztarna zaharrena dena identifikatu dute: duela 14.300 urteko giza gorotz fosildua. Amerika osoko giza DNAren aztarna zaharrena ere bada. Oregonen egin dute ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13738 Progeria sindromearen atzean dauden prozesu batzuk identifikatu dituzte Marylandgo Minbiziaren Institutu Nazionalean. Haur txikiek izaten dute sindrome hori, eta gazte-gazterik (urte eta erdi ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13736 Georgetown Unibertsitatean, Estatu Batuetan, ikertzaile batek frogatu du tximeletek oroitzapenak gordetzen dituztela tximeleta izan baino lehenagoko garaitik, beldar-fasetik alegia. Horretarako, bi ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13735 Bizkaiko Foru Aldundiak eta Euskal Herriko Unibertsitateak Plentziako Itsas Estazioa (PIE) proiektua bultzatuko dute. Plentziako Itsas Estazioa (PIE) proiektuaren helburua da, batetik, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13734 Erupzio bolkaniko izugarri batek klima hoztu bide zuen seigarren mendean. Groenlandiako eta Antartikako izotzean erupzioaren aztarnak aurkitu ditu nazioarteko ikertzaile-talde batek. Geophysical ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13733 Karga elektrikoa mugitzeari erresistentzia infinitua dion material bat sortu du nazioarteko fisikari-talde batek. Titanio nitrurozko film mehe bat da, zero absolutuaren tenperaturatik gertu eta eremu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13732 Lurraren errotazioa mantsotzen ari da, eta Ilargia da horren errudun. Hala ere, errotazioan abiaduraren galera ez da konstantea; batzuetan azkartu eta beste batzuetan mantsotu egiten da. Inork ez ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13731 Neurona batzuk bakarka kitzikatzea nahikoa da portaeran edo ikaskuntzan aldaketak eragiteko, Howard Hughes Institutuko zientzialariek adierazi dutenez. Orain arte uste zuten milaka neurona behar ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13730 Espainiarrak Amerikara iritsi baino lehen, aztekek matematika-sistema konplexua eta osatua zuen. Bergara Kodea adibide bat da. Kode hori 1540. urtearen ingurukoa da, eta marrazki eskematikoak eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13742 Genoma orain arte baino azkarrago eta merkeago sekuentziatzeko makina bat aurkeztu du BioSciences konpainiak. Makina hori gai da DNA-molekula bakarreko nukleotidoak irakurtzeko; hartara, ez dago DNA ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13763 Lur edo ur berriak konkistatzeak aberastasuna eta boterea ematen du. Hori izan da herrialde askoren nahia historian zehar. Eta halako konkistak armaden indarraz egin izan dira eta egiten dira, ia ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13771 Esku artean duzun aldizkari honek ere izan zuen bere aitzindaria. Elhuyar izena zuen, eta hogei urtez argitaratu zen. 1996an utzi zion paperean argitaratzeari, eta, orduz geroztik, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13770 Bonbilla bat edo arrautza bat hartzean, besteak beste, roboten besoen mugimendua zehatz-mehatz kontrolatu behar da. Horretarako, material berrietan oinarritutako hamaika sentsore eta eragingailu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13769 Euskal Autonomia Erkidegoan 25 zuhaitzek dute zuhaitz aparteko izendapena, ezaugarriren batek nabarmen bihurtu dituelako, hala nola tamainak, adinak, historiak edo kokapenak. Ordezkaezinak dira, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13768 Ordenagailuetan eta beste gailu digitaletan, sistemaren azpitik sartu eta kalte egiten duen programatxoa birus izenarekin ezagutzen da nagusiki. Hala ere, eta batez ere Internet hedatu ahala, beste ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13767 Antzinatik, gizakiak kondairak sortu ditu itsas zaldien inguruan, eta, askotan, ezaugarri magikoak eman dizkiete. Olatuen gainean zamalkatzen ziren zaldi erraldoiei buruzko istorioek dragoien ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13766 Megalitoak historiaurreko lehendabiziko harri-eraikuntzak dira. Bost mila urteko bidaia egin ondoren iritsi dira guganaino. Haiek bihurtu dituzte, hain zuzen ere, inguruko mendiak eta bailarak museo ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13737 Martxoaren 19an, Lurretik inoiz behatutako gamma izpien leherketarik handiena hauteman zuen NASAren Swift sateliteak. Begi hutsez behatu ahal izan zen Lurretik, hogei mila argi-urte ingurura gertatu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13765 Nartzisok ispilu bat izan bazuen, ez zen ibai ertzean hilko bere irudia errekako uretan islatuta ikusten zuen bitartean. Ispilu bat izan bazuen. Baina Nartzisori ez zitzaion bururatu bere irudia ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13752 1,2 milioi urteko hominido baten barailezur-puska bat aurkitu du Atapuercan Tarragonako Rovira i Virgili Unibertsitateko zientzialari-talde batek. Dituen ezaugarriengatik uste dute Homo antecessor ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13764 Santimamiñeko haitzuloa ondare ikusgarria eta baliotsua da, baina baita kaltebera ere. Bisitek ez diote batere mesederik egin orain gutxi arte; baina, dagoeneko, hori ez da arazo. Izan ere, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13762 Tristea da joatea eta ezin bueltatu izatea. XVI. mendeko nabigatzaile handientzat, behintzat, arazo larria zen hori Ozeano Barean. Mexikotik Filipinetara joaten ziren haizeak lagunduta, baina, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13761 Argia sortzeko hainbat modu daude. Kandelak metxa errez argitzen du, eta bonbillak harizpi bat berotuz. Erreakzio kimiko batzuek ere sortzen dute argia. Baina argiak berak ere sor dezake argi ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13760 Nanoteknologiak onura asko ekarriko dituela espero dute ikertzaileek. Teknologia berri horrek, ordea, itxaropenaz gain, kezka ere sortzen du. Izan ere, nanopartikulek ingurumenean eta osasunean ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13759 Ur-baliabideei buruzko hainbat argitalpenen egilea da Carlos Fernández-Jáuregui (Sucre, 1950). Ur- eta ingurumen-zientzietan Unescoren aditua da, eta ardura nagusia izan du Nazioarteko Plan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13758 Diomedea exulans albatrosa usaimenean oinarritzen da harrapakinak bilatzeko, Estatu Batuetako eta Frantziako ikertzaile-talde batek egindako ikerketa baten arabera. Zientzialariek GPS-hartzaileak eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13757 Europako CERN laborategiak maiatzerako zuen iragarrita LHC azeleragailu berriaren inaugurazioa. Baina ez dute den-dena prest oraindik. Arazo txiki batzuk sortu dira helio likidoa ponpatzeko sisteman ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13756 Botoxak orain arte ezagutzen ez zen eragin bat duela ikusi dute Pisako Neurozientzia Institutuko neurologoek. Toxina botulinikoaren izen komertziala da botox, eta oso ezaguna da, ez ezagutzen den ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13755 X izpien teknika berezi baten bidez, anbar opakuaren barrenak ikusgai jarri dituzte Rennesko Unibertsitateko zientzialari batzuek. Erdi Kretazeoko 640 anbar-puska aztertu zituzten, eta 356 ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13754 NASAren Genesis zundak Eguzkiaren kanpoko geruzetako laginak hartu, eta Lurrera ekarri zituen, analizatu ahal izateko. Zoritxarrez, zundak istripua izan zuen; NASAko ingeniariek ez zuten zunda ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13753 Zientzialariek aspalditik izan dute argi mitokondrioetako DNAren hainbat mutaziok metastasiarekin zerikusia zutela. Hala ere, ez zekiten zein zen kausa eta zein ondorio: mutazioek eragiten dute ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13780 Batzuek kontrakoarekin sinetsita daude, baina, gaur-gaurkoz, matematikak eta fisikak garbi esaten dute: ezinezkoa da eguraldia epe luzera iragartzea, sistema kaotiko baten ondorio delako. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13773 Britainia Handiko East Anglia-ko Unibertsitateko Andrew Watson ikertzailearena da artikulua, eta, haren esanean, Lurraren antzeko planeta batean bizi adimenduna sortzeko aukera oso da txikia, zehazki, % 0,01 baino txikiagoa. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13720 Saturno ikusteko ohitura duen edozein, teleskopio kaskarrena erabilita ere, ohartuko zen Saturnoren eraztunak gero eta argalago ikusten direla azkenaldian, eta Cassini banaketa (eraztunetan ageri den zerrenda ilun bat), adibidez, gero eta nekezago ikus daitekeela. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13725 Zer dira musuak zientzialarientzat? Gainerakoentzat bezala, zientzialarientzat musuak maitasun-adierazpenak dira, eta baita plazer-iturri ere, edo amodiozko keinu edo sexu-harremanetarako atari... Horretaz guztiaz gain, baina, zientzialarientzat musuak ikergai erakargarria ere badira. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13714 Demagun hiri barneko auto-lasterketa berezi bat; batetik, lasterketan parte hartzen duten autoek ez dute gidaririk, eta, bestetik, hiria ez da benetako hiri bat, utzitako eremu batean egindako hiri-simulazio bat baizik. Bada, imajinazioa alde batera utzita, horrelako lasterketa bat antolatu zuen defentsarako proiektu aurreratuak ikertzeko Pentagonoak duen agentziak (DARPA): DARPA Urban Challenge. Saria: bi milioi dolar. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13726 Ezaugarri guztiak, fisikoak zein portaerazkoak, geneen baitan daudela sinestera iritsi dira batzuk. Haien ustez, geneen esku dago pertsona bakoitza zer den eta zer izango den. Alabaina, geneek ez dute hainbesteraino agintzen. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13705 Milioika hazi gordeko dituen biltegi bat inauguratu berri dute Norvegian, Ipar polotik 1.000 bat kilometrora dagoen Svalbard uhartean; Munduko Hazien Kripta (Global Seed Vault) izena jarri diote. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13703 Desafioak kirolarekin lotzen ditugu batik bat, baina zientzia eta teknologiaren munduan ere hainbatetan baliatu dira, arazo zehatzei irtenbidea bilatzeko pizgarri gisa. Azkeneko urteetan, gainera, indarra hartzen ari da desafio zientifikoen mundua. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13702 Euskal Herriko Unibertsitatearen ekimenez sortu den Irrika gazteentzako aldizkaria aurkeztu da gaur goizean Bilboko EHUren Ekonomia eta Zientzia fakultatean. Zientzia-teknologia-eta gizarte-zientzietako gaiak zabalduko ditu gazteen artean; jakintza eta ikerketarenganako jakin-mina, zaletasuna eta bokazioa piztea da helburua. http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13660 Tropikoetan, ohikoak dira zizareen infekzioak; hesteak, sistema linfatikoa edo odol-hodiak infektatzen dituzte. Hiru infekzio-motak erraz prebenitzen dira botiken bitartez, infekzio bakoitza botika ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13672 Lurreko puntu beroetan gertatzen diren material beroen azaleratzeak imitatzen dituen esperimentu baten eredu matematikoa garatu dute Chicagoko Unibertsitatean, analisi- eta zenbaki-teknikak batera ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13671 Finlandiako eta Estatu Batuetako zientzialari batzuek landareen hostoetako estomen jarduera erregulatzen duen gene bat aurkitu dute: SLAC1 genea. Gene horrek estomen zeluletako mintzean dagoen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13670 Bola-itxurako tximistak gutxitan gertatzen dira, eta, hortaz, oso zaila da naturan gertatzen direnean aztertzea. Zientzialari batzuek lortu dute artifizialki sortutako bola-itxurako tximisten ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13669 Beta-amiloide proteinaren plakak alzheimerra dutenen garunean agertzen dira. Baina orain arte ez zegoen argi proteina-plakak gaixotasunaren erantzule diren edo gaixotasunaren ondorioz sortzen diren. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13668 Kiribati Pazifikoko estatu txiki bat da. Uharte bat besterik ez da, baina munduan dagoen itsas gune babestu handiena izendatu dute: PIPA izeneko gune babestua (Phoenix Islands Protected Area). ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13667 Frantziako ikertzaile batzuek bide bat aurkitu dute estromatolitoetan lehen bizidunen aztarnak aurkitzeko. Material karbonatodunak milioika urtean pilatuz eratutako harrizko egiturak dira ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=13666 Gomazko materialak, oro har, kate-itxurako molekula luzeak dira. Horiek eratzeko, molekula txikiago batzuk (monomeroak) lotzen dira lotura kobalenteen bidez. Gainera, elastikoak dira, hau da, ... http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13779 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13774 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13772 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13729 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13724 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13719 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13716 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13710 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13707 ? http://www.zientzia.net/argazkikonts.asp?Artik_kod=13700 ? http://www.zientzia.net/dossierra.asp?Id=226&Dossier_kod=29&Orr=0 Tabako hitzak beste asko biltzen ditu bere baitan: plazera, mendekotasuna, minbizia, xarma, nikotina, zinema, multinazionalak, legeak, droga... http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=37 Ekologiari buruzko literaturaren barruan, liburu klasikoa da hau. 1962an argitaratu zen, ingurumenaren aldeko ideiak oso zabalduta ez zeuden garai batean. Gizakiak naturan zer eragin duen aztertzen du liburuak, eta DDTari eta beste toxina batzuei buruz egiten duen gogoetarengatik egin zen ezaguna. Lehen esalditik harrapatzen du irakurlea ingurumenaren aldeko gogoeta horretan: “Bazen behin hiri bat, Amerikaren bihotzean, non bizitza inguruarekin harmonian igarotzen zela baitzirudien”. Orain, Rachel Carsonen liburu klasikoa euskaraz irakurtzeko aukera dago. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=36 2005eko CAF Elhuyar sarietan, liburua idazteko beka jaso zuen egileak. Liburu hau, lan horren emaitza da. Idazlearen iritziz, eta zenbait zientzialariren postulatuei so eginez, XXI. mendea sareen mendea izango da, eta natura sareen zientziaren bidez aztertzeak aurrerapauso nabarmenak ematea ahalbidetuko dio gizakiari. Horrenbestez, liburuaren helburuak dira ideia horren inguruko eztabaida filosofiko-zientifikoak zertan dautzan azaltzea eta irakurleei biziaren sarea nolakoa den imajinatzen laguntzea. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=35 Bryson idazle ospetsua da, baina ez zientzia-dibulgazioaren arloan, baizik eta bidaietako liburu arrakastatsuak idatzi dituelako. Liburu hau zientziaz idazten duen lehena da. Abiapuntua Brysonek berak betidanik izan dituen zientziari buruzko galderen multzoa da. Galdera horiei erantzuteko, ohiko dibulgazio-liburuen estilotik urrundu, eta oso hizkera apalean landu zuen testua. 2004an, liburuak Aventis saria irabazi zuen, zientzia-dibulgazioko liburuen esparruan dagoen saririk handiena. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=34 “Bi Kulturak” Snow zientzialari ingelesaren hitzaldi baten izenburua da. Hitzaldia 1959an eman zuen, eta, arrakasta eta oihartzun handia izan zuenez, idatziz jaso zuten, eta liburu-formatuan argitaratu zuten. Iñaki Irazabalbeitia dibulgatzaileak euskaratu du liburu hori, eta hitzaurre luze bat idatzi du, Snowen ideiak gaurko gizartean ere indarrean daudela azaltzeko. Bi kulturak zientzialariena eta humanistena dira, eta, egilearen eta itzultzailearen arabera, haien arteko etena mendebaldeko gizartearen ezaugarri nabarmena da. http://www.zientzia.net/liburu_fitxa.asp?Kodea=33 Oso gizarte teknologikoan bizi gara. Arlo gehienetan zientzia da nagusi, eta zientzia matematikaren hizkuntzan dago idatzita. Eta ez hori bakarrik; estatistikak eta milioika datuk inguratuta bizi gara; kiroletan, politikan, ekonomian eta ia beste edozein arlotan zenbakiek agintzen dute. Hala eta guztiz ere, gizarte honetako biztanle gehienek ez dakite zenbakiak behar bezala kontrolatzen. Paradoxa bat da. Kontrolik ez izate horrek dituen ondorioak azaleratzea da liburu honen helburu nagusia. Orain, euskaraz ere irakur daiteke.