eu http://www.zientzia.net/elhuyar Elhuyar Zientzia eta teknologia aldizkaria http://www.zientzia.net/informazioa/elhuyar/2010/262/azalh262.jpg http://www.zientzia.net/elhuyar http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15031 Urruti geratu dira Lurra laua zela uste zireneko garaiak. Ez dago munduaren bukaerarik. Baina geografia alde batera utzita, Fisterratik haratagokoak diruditen tokiak badaude gure planetan. Antartika ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15032 Oraindik ez du guztiz ulertzen gizakiak inguruan duen unibertsoa, eta dagoeneko beste unibertso batzuen bila dabil. Idazleek eta zientzialariek asmatu zuten multibertsoaren kontzeptua. Fikzioa ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15033 Alex Vilenkin multibertsoa ikertzen duten kosmologo bakanetako bat da. Bostongo TUFTS Unibertsitateko katedraduna da, eta erreferentziazko ikertzailea mundu mailan. Multibertsoaren kontzeptu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15034 Ez bada elkarrekintzarik gertatzen beste unibertso batekin, ezin da baieztatu multibertsoaren kontzeptua. Eta kosmologoak ez daude horrelako gertaera baten zain. Hala ere, kosmologiak eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15035 Birusek eragindako gaixotasunak oso erasokorrak dira. Zergatik? Bada, birusak oso azkar bikoizten eta hedatzen direlako. Abiadura horri eusteko, motor molekular bat dute, buru-belarri lanean. Orain, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15036 Sintesi organiko modernoaren helburu nagusia da molekula konplexuak prestatzea. Zoritxarrez, erreakzio kimiko arruntak desegokiak dira biomolekula handiak --hala nola proteinak-- prestatzeko edo ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15028 Basapiztiekin liluratuta dauden bidaiariek Afrikako kontinentea dute jomuga gustukoena, eta Tanzania nahitaezko herrialdea da natura bizi-bizirik sentitzeko eta gozatzeko. Bertako paraje natural ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15029 Iazko irailean, DRM (Digital Rights Management) sistemei buruz hitz egin genizuen; formatu digitaleko abesti eta filmen kopiak ekiditeko erabili izan diren sistemez, alegia. Orduan genioen euskarri ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15030 Zientziaren gizarteratzean trebatu eta lan egiteko elkartu gara Hungarian. Astebetez, Europa osoko hamabost kazetari, amantal zuria jantzita, laborategian sartu eta zientzialari bihurtu gara. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15037 Nature aldizkari ospetsuan ekosistema berrien aldeko artikulu bat atera da, alegia, espezie exotikoz eratutako ekosistemen aldekoa. Elhuyarko lagunek honen gaineko iritzi-artikulu bat eskatu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15038 Ikerketa biomediko translazionalak asmo bat du: oinarrizko zientzietan egindako aurrerapenak osasunerako onura bilakatzea. Inbiomed-eko nire laborategian, giza zelula ama pluripotenteekin egiten ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15039 Bizia baino sistema eraginkorragorik ez dugu ezagutzen. Hala ere, gure teknologia gehiena bizirik gabeko sistemetan oinarrituta dago. Noski, arrazoia da bizia, eraginkorra izateko, oso sistema ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15040 Cambridgeko Analytical Society-ko gela batean eserita zegoen, burua mahairantz makurtuta, pentsakor; eta mahaian, logaritmo-taulak zabalik. Kide bat gelan sartu eta jarrera hartan ikusi zuenean, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15041 Felix Zubia medikuaren gomendioa Oliver Sacks idazlearen Emaztea kapelarekin nahasi zuen gizona klasiko bat da neurologiaren dibulgazioan, eta horregatik gomendatu digu Felix Zubia EHUko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15012 Lurraren mantu sakonetik ateratzen ari den arroka berozko luma baten irudia lortu dute Hawaii Unibertsitateko geologo batzuek Hawaiiko uharteetan. Adierazi dutenez, aurkikuntza horrek baieztatzen du ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15013 Polen-mota bakarraz elikatzen diren erleek erlauntza infekzioetatik babesteko gaitasun txikiagoa dutela ondorioztatu dute Frantziako Nekazaritza Ikerketa Institutuko ikertzaileek. Askotan erleek ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15014 Gazte-itxura mantentzen duten izar batzuen "sekretua" argitu berri dute Boloniako Unibertsitateko eta Wisconsingo Unibertsitateko zenbait ikertzailek. Izar urdin atzeratu deitzen zaien izarrak (blue ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15015 Eguzkia eta tabakoa minbizi-eragile direla berretsi dute Britainia Handiko Minbizi Genoma Proiektuko ikertzaileek melanoma gaiztoaren eta biriketako minbizi mota baten (biriketako kartzinoma ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15016 Korrika oinutsik aritzen direnek asko arintzen dute lurraren kontrako talka Korrika oinutsik eginez oinetakoekin baino hobeki arintzen dugu oinek lurraren kontra egiten duten talka. Ondorio ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15017 Mikrouhinen bidezko tratamenduak abantaila interesgarriak ditu, ohiko galdarraztatze- edo irakite-sistemen aldean, nekazaritzako elikagaiak prozesatzeko. Hori da Luis Ruiz de Ojeda kimikariak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15018 Eguzkia ez den izar baten eremu magnetikoaren irudiak argitaratu ditu Nature aldizkariak. Orain arte, astronomoek zeharkako zantzuei esker baino ez zekiten beste izar batzuek ere bazutela eremu ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15019 New England Journal of Medicine aldizkarian argitaratutako lan batean, koman daudenak zenbateraino dauden kontziente ikusteko modua dagoela frogatu dute neurozientzialari batzuek. Ikertzaileak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15020 Goitik behera sekuentziatu dute txinpantzearen Y kromosoma Massachusettsko Ikerketa Biomedikoetarako Institutuan, eta, gizakiaren Y kromosomarekin alderatzean, ikusi dute gainerako kromosomak baino ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15021 Texasko Unibertsitateko astrofisikariek abiadura superluminala (argiarena baino abiadura handiagoa) detektatu dute espazioan. Sakabanaketa anomaloarekin lotutako fenomeno bat da, eta, beste arlo ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15022 Infektatutako zelulan birus gehiago sartzea eragoztearekin bat, infekzioari hedatzen laguntzen diola jakin dute Vaccinia birusak zelula bat infektatzen duenean, egitura bat sortzen du, gainerako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15023 Errusiaren eta Alaskaren arteko 80 kilometroko Bering itsasarteak izan dituen gorabeherek eragin handia izan dute ipar-hemisferioko kliman izotz-aroetan, Estatu Batuetako Atmosfera Ikertzeko Zentro ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15024 Nature Neuroscience aldizkarian argitaratutako artikulu baten arabera, prioi osasuntsuek (PrP proteinek) funtzio onuragarriak dituzte nerbio-sisteman; are gehiago, beharrezkoak dira nerbioak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15025 Kanadako eta Alemaniako zenbait astronomok HR 8799c exoplanetaren atmosferako espektroa neurtu dute. Lehenengo aldia da exoplaneta batek igortzen duen erradiazioa zuzen-zuzenean neurtzen dutena. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15026 Artikuluak zioena okerra zela frogatu ondoren kendu du, argitaratu eta hamabi urte geroago 1998an The Lancet medikuntza-aldizkari ospetsuak argitaratutako artikulu bat ez dela zuzena erabaki du ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=15027 Kalibraketa-kurba berri baten bidez, karbono erradiaktiboaren bidezko datazioa doitu egin du INTCAL nazioarteko ikerketa-taldeak. Karbono-14aren metodoa landareek nahiz animaliek atmosferako ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14985 Inma Estévez Marylandeko Unibertsitateko (AEB) katedradun izan da Animalien eta Hegaztien Zientzia sailean, eta, gaur egun, Neiker-Tecnalia zentro teknologikoko Animalia Ekoizpena saileko kide da. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14986 Sendaezinak edo sendatzen zailak diren gaixotasunentzat, zelula ametan oinarritutako tratamenduak eskaintzen dituzte hainbat ospitalek, mundu osoan zehar. Tratamendu horietako askoren ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14987 Arnasari eustea gure biologiaren aurka joatea da. Gorputzak berak arnasa hartzen jarraitzeko eskatzen du, baina gure gogoz arnasa hartzeari laga diezaiokegu, denbora batez bederen. Apnea izeneko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14988 Xakean jokatzeko programek dagoeneko erabiltzen dute estrategia, baina horrek ez ditu egiten gizakiaren berdinak. Badago modu perfektu bat xakean jokatzeko. Piezak mugitzeko sekuentzia ezin hobea ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14989 Gure inguruan badaude tren berezi batzuk; ohiko trenek ez bezala, oso malda handiak igotzen dituzte. Hortxe ditugu funikularrak, kremailera-trenak eta mugitzeko kable bati heltzen dioten trenak. ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14983 Mundu honetako txoko ikusgarri askok uharte-forma dute. Ikusgarriak dira hainbat uhartetan barneratuta ikus daitezkeen paisaia, flora eta fauna. Baina, kasu honetan, goitik begiratu diegu, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14984 HTML (HyperText Markup Language edo Hipertestua Markatzeko Lengoaia) da webeko edukiek izan behar duten formatua definitzen duen estandarra. Sir Tim Berners-Lee jaunak sortu zuen 1991n, eta azken ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14990 Puntako teknologiak gure etxeetan sartu direnez gero, bizitzarekiko ikuspegia bera aldatu zaigu, eta, gaur egun, gizarteak berak zeresan handia du zientzia eta teknologiaren garapenaren emaitza den ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14991 Medikalizazioa edozein arazo arrunt arazo mediko edo gaixotasun bihurtzeari deritzogu. Orain dela mende laurden bat azaldu zen lehenengoz hitz hori osasungintzako eztabaidetan, Foucault, Navarro, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14992 Flotatzea ederra da. Behintzat, hala iruditzen zaigu. Flotatzen ari denak ez du presiorik jasaten, eta horregatik, atsedenaren paradigma dirudi; flotatzeak esan nahi du ez izatea beharrik inongo ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14993 Bazkaltzeko zer nahi zuen adierazten zuen oharra zerbitzariak irakurri zuenerako, bere teleskopiotik begira zegoen etxeko nagusia. Teleskopioa paretako zulo batean jarrita, paretaren beste aldeko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14994 Oliver Sacks medikua eta Roald Hoffmann kimikaria lagun minak dira. Egun batean, Hoffmannek, 1981eko Kimikako Nobel saridunak, taula periodiko berezi bat oparitu zion Sacksi, elementu guztien ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14967 Veolia Environment Wildlife Photographer of the Year 2009 saria irabazi zuen argazkiari kendu egin diote saria, lehiaketaren oinarriak ez betetzeagatik. Argazkiko otsoa, gure abenduko aldizkariko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14968 50 Eguzki adina elementu sortu ditu supernobak Ziurrenik inoiz behatu den supernobarik handiena detektatu du Kaliforniako Palomar Behatokiko azterketa digital batek, SN2007bi. Ondoren, munduko ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14969 Elektroi askeek ustez duten bibrazioa, zitterbewegung delakoa, neurtu du Austriako Innsbruck Fisika Institutuko talde batek, EHUko Fisika Kimikoaren Saileko Enrique Solano ikertzailearekin ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14970 Basarto-hondar ugari aurkitu dituzte orain dela 100.000 urteko giza aztarnategi batean Mozambikeko kobazulo batean aurkitutako aztarna batzuek iradokitzen dute orain dela 100.000 urte inguru gizakiek ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14971 USB konexioaren hirugarren belaunaldia aurkeztu zuten urtarrilean Consumer Electronic Show azokan, Estatu Batuetako CEA erakundeak antolatzen duen azokan, Las Vegasen. Hainbat enpresak, hala nola ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14972 Eguzkiaren neurriko izarrek planetak dituzten edo ez jakiteko bide azkarrago bat proposatu dute Kanarietako Astrofisika Institutuan: izarren atmosferako litio-kantitateari begiratzea. Hain zuzen, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14973 Giza Genomaren Erakundearen (HUGO) Pan-Asian SNP Partzuergoak egindako ikerketa batek indartu egin du gizakiak Afrikatik Asiarako bidea bolada bakarrean egin zuela dioen hipotesia. Era berean, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14974 Science aldizkarian argitaratutako artikulu batean, aligatoreen arnas aparatuaren funtzionamendua azaldu dute Utahko Unibertsitateko ikertzaileek. Frogatu dutenez, animalia horien arnas aparatuan, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14975 Ameriketako Astronomia Erakundearen Washingtongo bilkuran jakinarazi dutenez, NASAren Kepler teleskopioak bere lehenengo bost exoplanetak aurkitu ditu --Lurraren antzeko ezaugarriak dituzten ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14976 Egiptoarren begiak apaintzen zituen marra beltzak begietako gaixotasunetatik babesten laguntzen ziela dio Analytical Chemistry aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Ondorio horretara iristeko, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14977 Eremu magnetikoaren arabera aldatzen den begietako proteina batek iparrorratz-funtzioa betetzen du Alemaniako Oldenburg Unibertsitatean egindako ikerketa batean ikusi dute txantxangorriak begietan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14978 Aurten, Mertxe de Renobales EHUren Farmazia Fakultateko Biokimika eta Biologia Molekular saileko irakasleak irabazi du SIBI Nazioarteko Bioetika Elkartearen lehiaketa. "Elikagai transgenikoak eta ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14979 Genevako LHC azeleragailurako zenbait egitura eraikitzea adostu dute ESS-Bilbaok eta Ikerketa Nuklearrerako Europako Ikerketa Zentroak (CERN). LHC azeleragailua ez da azeleragailu bakar bat, baizik ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14980 Otsoenak ziruditen gorotzak aztertuta, Euskadiko Otso Taldeko eta Sevillako Doñana Estazio Biologikoko bi ikertzailek ikusi dute otso europarrak, hein handi batean, harrapakin basatiez elikatzen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14981 Hego Ozeanoko karbono dioxidoa nola absorbatzen eta hedatzen den argitu dute Coloradoko Estatu Unibertsitateko zenbait ikertzailek, Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa batean. Hego Ozeanoan ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14982 Gorputzeko barrunbeetan dituzten objektuak maskurira xurgatu, eta gernuarekin kanporatzeko gai dira Australiako Charles Darwin Unibertsitateko ikertzaileek deskubritu dute: zuhaitz-igelak gai dira ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14932 Animaliekin egiten diren ikerketak, zelula amekin egiten direnak, azterketa genetikoak eta haiek nekazaritzan, abeltzaintzan edo giza osasunean dituzten aplikazioak... Halako gaien alderdi etikoek ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14933 Efemeride gisa gogora ekartzea nahikoa arrazoi izan liteke satelite galileotarrei buruz idazteko. Izan ere, orain dela laurehun urte, urtarrilaren 7an, Galileok lehenengo aldiz ikusi zituen Io, ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14934 Haririk gabeko komunikazio-teknologiek osasunean izan ditzaketen ondorioek kezka sortzen diete hainbati Ikasturte honen hasieran, haurren osasuna aintzat hartuta, eskoletan WiFia edo kablerik ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14935 Dagoeneko egin ez badute, laster emango dituzte jakitera INTERPHONE azterketaren emaitzak eta ondorioak. Telefono mugikorren erabileraren eta minbiziaren artean erlaziorik badagoen ikusteko orain ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14936 Telefoniako antenen segurtasun-neurriak batzuentzat nahikoak ez diren arren, fisikarien arabera ez dago arriskurik Iazko abuztuan, erradiazio ez-ionizatzaileetatik babesteko irizpideak egokiak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14937 Garun-hemisferio bakoitzak berezko funtzionamendua izatearen abantailak eta desabantailak Oilo-txita bat jaten ari da. Lurrean, zereal-ale batzuk ditu, harri txikiz betetako inguru batean ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14931 Elur iraunkorrak eta inork zapaldu gabeak, 4.000 metrotik gorako tontorrak, glaziarrak eta haranak. Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn eskualdea da Suitzako Alpeetako paisaia txundigarrienetako bat. Berna ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14938 Gaur egun, sareko zerbitzu ugarik ematen digute aukera gure datuak biltegiratu eta maneiatzeko. Kasu batzuetan, gainera, gure ordenagailuko disko gogor eta aplikazioek adinako ahalmen eta aukerak ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14939 BF Skinner (1904-1990) psikologo amerikarrak usoak ikertu zituen garunaren oinarrizko mekanismoak aztertzeko. Usoak kaiola batean sartu, eta, aleak emanez sarituta, jokabide bitxiak egiten irakastea ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14940 Akuikultura mundu osoan hazten ari den jarduera da. Arrantza-baliabideak behar baino gehiago ustiatzeak, gizakion janari-beharrak eta arrantzari jarritako mugek eragin dute jarduera horren ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14941 Badakizu Lurra "biribila" dela. Ideia hori, gainera, zientziaren aurrerapenaren paradigma bat da gaur egun. Baina paradigma izaterainoko bidea luzea eta konplexua izan da. XIX. mendearen ... http://www.zientzia.net/artikonts.asp?Artik_kod=14942 Heriotza haiek Rutherfordekin erlaziorik bazuten ikertzea zen David Coggon-en eginbeharra. 2007 eta 2009 bitartean pankreako minbiziarekin hildako hiru pertsonaren kasuak jarri zuen abian ikerketa. ...